Türkiye Ziraat Odaları Birliği (TZOB) Genel Başkanı Şemsi Bayraktar, Temmuz ayında üretici ile market arasındaki fiyat değişimlerini, bu değişimlerin nedenlerini, mazot başta olmak üzere aylık ve yıllık girdi fiyatlarındaki değişimleri ve gıda fiyatlarında yaşanan fiyat artışlarını  basın açıklamasıyla değerlendirdi.

Temmuz ayında üretici ile market arasındaki fiyat farkının en fazla yüzde 390,7 ile elmada olduğunu belirten Bayraktar, açıklamasını şöyle sürdürdü;

“Elmadaki fiyat artışını yüzde 268,6 ile kuru üzüm, yüzde 219,7 ile havuç, yüzde 198,5 ile maydanoz, yüzde 192,1 ile marul, yüzde 185,4 ile kuru incir takip etti.

Elma 4,9 kat, kuru üzüm 3,7 kat, havuç 3,2 kat, maydanoz 3 kat, marul ve kuru incir 2,9 kat fazlaya markette satıldı.

Üreticide 5 lira olan elma markette 24 lira 53 kuruşa, 25 lira olan kuru üzüm 92 lira 15 kuruşa, 10 lira olan havuç 31 lira 97 kuruşa, 2 lira 66 kuruş olan maydanoz 7 lira 95 kuruşa, 7 lira 17 kuruş olan marul 20 lira 93 kuruşa, 55 lira olan kuru incir 156 lira 97 kuruşa tüketiciye satıldı.”

 “Markette satılan ürünlerin yarısından fazlasında fiyat artış görüldü”

“Türkiye Ziraat Odaları Birliği olarak fiyat topladığımız market ürünlerinin yarısından fazlasında fiyat artışı bulunuyor.

Temmuz ayında markette 37 ürünün 19’unda fiyat artışı, 18’inde fiyat düşüşü görüldü.

Markette fiyatı en fazla artan ürün yüzde 56,9 ile sivri biber oldu. Sivri biberdeki fiyat artışını yüzde 28,1 ile maydanoz, yüzde 23,9 ile marul, yüzde 21,3 ile karpuz, yüzde 18,6 ile yeşil fasulye, yüzde 16,7 ile yumurta takip etti.

Markette fiyatı en çok düşen ürün ise yüzde 16,8 ile yeşil mercimek oldu. Yeşil mercimekteki düşüşü yüzde 12,4 ile havuç, yüzde 12,1 ile pirinç, yüzde 11,4 ile kuru incir, yüzde 11,1 ile kuru kayısı izledi.”

 Üretici fiyatları

“Temmuz ayında üreticide 29 ürününün 15’inde fiyat artışı olurken, 5’inde fiyat düşüşü görüldü. 9 üründe ise fiyat değişimi olmadı.

Temmuz ayında üreticide fiyatı en çok düşen ürün yüzde 39,5 ile yeşil soğan oldu. Yeşil soğandaki fiyat düşüşünü yüzde 24,8 ile domates, yüzde 10 ile marul, yüzde 9,1 ile havuç, yüzde 4,2 ile patates izledi.

Üreticide en fazla fiyat artışı yüzde 120,4 ile karpuzda görüldü. Karpuzdaki fiyat artışını yüzde 93,3 ile yeşil fasulye, yüzde 57 ile patlıcan, yüzde 46,4 ile kabak, yüzde 44,5 ile sivri biber takip etti.”

Fiyat değişimlerinin nedenleri

“Ani iklim değişiklikleri, aşırı sıcaklar, aşırı yağışlar ve üretimdeki azalma ürün fiyatları üzerinde etkili oldu.

Sıcaklıkların artmasıyla birlikte hasadın erken başlaması birçok sebzede üretimi artırdı. Ürün arzının artması fiyatların düşmesine neden oldu. Bu ürünlerden yeşil soğan, domates, marul, havuç ve patates fiyatları geriledi.

Bazı bölgelerde aşırı sıcaklık kaynaklı ürünlerde hasar oluşurken, hasadının devam ettiği bölgelerde ise yağış kaynaklı ürün arzında yaşanan gecikmeler üreticideki karpuz fiyatlarını yukarı yönde çekti.

Yetiştirilmesindeki güçlükler nedeniyle yeşil fasulyede ekiliş alanlarının azalması üretimi düşürüyor. Arzdaki azalmayla birlikte fiyatlar yükseliyor.

İç talebin yanında dış talepteki artış patlıcan ve kabak fiyatlarının artışında etkili oldu.

Aşırı sıcaklardan dolayı sivribiber zarar gördü. Kalitesi düşen ürünün arzının azalması üretici fiyatlarında da artışı getirdi.”

 “Zeytinyağı fiyatlarında artış devam ediyor”

“Zeytinyağı fiyatlarındaki artışa talepte yaşanan artışın yanı sıra yağışların yetersiz ve düzensizliğine bağlı olarak zeytin ve zeytinyağı rekoltesinde beklenen düşüşün de etkisi oldu.

Dünya piyasalarında görülen zeytin ve zeytinyağı fiyat artışı ülkemizi de etkiliyor. Avrupa’da yaşanan kuraklık nedeniyle zeytin ve zeytinyağı rekoltesinde düşüşler görüldü ve bu durum zeytinyağı ihracatımızı artırdı.

Zeytin ve zeytinyağı üreticilerimizin mağdur olmaması ve üretimlerine devam edebilmesi için verilen devlet desteklerinin artırılması büyük önem taşıyor.”

 Temmuz Ayı Aylık ve Yıllık Girdi Fiyatlarındaki Değişim

“Odalarımız aracılığıyla girdi piyasalarından aldığımız fiyat verilerine göre Temmuz ayında, haziran ayına göre, üre gübresi yüzde 33, DAP gübresi yüzde 16,9, kalsiyum amonyum nitrat gübresi yüzde 13,7, 20.20.0 kompoze gübresi yüzde 13,5 ve amonyum sülfat gübresi yüzde 9,6 oranında arttı.

Geçen yılın temmuz ayına göre ise son bir yılda, kalsiyum amonyum nitrat gübresi yüzde 16,8, 20.20.0 kompoze gübresi yüzde 7,5, DAP gübresi yüzde 4,2, üre gübresi yüzde 1,7 oranında artarken, amonyum sülfat gübresi yüzde 12,4 oranında azaldı.

Mazot fiyatı aylık olarak yüzde 51,9, son bir yıla göre ise yüzde 49,9 oranında arttı. Besi yemi temmuz ayında haziran ayına göre yüzde 1,9, süt yemi yüzde 2,4, son bir yılda besi yemi yüzde 27,5 ve süt yemi yüzde 25,1 oranında arttı. Elektrik fiyatları son bir yılda yüzde 3,1 oranında arttı.”

 “Mazotta son 1 yıllık fiyat artışı son 1 aylık dönemde gerçekleşti”

“Yeni yapılan zamla birlikte mazot fiyatı aylık olarak yüzde 51,9, son bir yıla göre ise yüzde 49,9 oranında arttı. Üreticilerimiz canla başla üretiyor, ekonomiye döviz kazandırıyor. Ama bu süreçte destek beklerken mazota yapılan zamla karşılaştı ve hasat sevincini bile yaşayamadı. Bu fahiş zamla birlikte mazota verilen destek tümden eriyip gittiği gibi, tarıma verilen tüm desteklerin de yüzde 75’i de mazota uygulanan ÖTV, KDV ve döviz fiyatı artışı yoluyla devlete geri aktarılıyor. Mazot bir özel tüketim ürünü değildir ki vergi alınsın. Bu durum aynı zamanda nakliye fiyatlarını artıracak tüketiciye ulaşıncaya kadar gıda fiyatları katlanacaktır.

Tarımsal faaliyetlerin yoğunlaştığı bu aylarda üreticilerimizin üretimini sürdürebilmesi için mazotta uygulanan vergiler kaldırılmalı, destekler artırılmalı ve desteklerin ödeme tarihi öne çekilmelidir.”

 “Gübre fiyatları artışı üreticiyi endişelendiriyor”

“Gübre fiyatlarında 6 aydır oluşan fiyat düşüşünün ardından haziran ayında yükselmeye başlayan fiyatlar Temmuz’da da artmaya devam etti. Son bir ayda gübre fiyatlarında yüzde 33’e varan artışlar görüldü. Bu artış yıllık bazda da fiyat artışı getirdi.

Yeni ekim dönemine kısa bir süre kala artan gübre fiyatları karşısında üreticilerimiz endişe duyuyor. Üreticilerimiz bu hasattan kazanacağı parayla başta buğday ve arpa üretimi olmak üzere gübre kullanımının önemli bir girdi maliyeti olduğu ürünler için girdi temin edecektir.

Zamlardan etkilenen ve hasadından yeteri kadar gelir elde edemeyeceği endişesi yaşayan üreticilerimiz yeni sezon için nasıl girdi temin edecektir.

Üreticilerimizin mağdur olmaması, üretime darbe vurulmaması için tüm gübre fiyatlarının makul seviyelerde tutulması ve gübre desteklerinin artırılması gerekiyor.”

 “Merkez Bankası raporuna göre gıda fiyatları artışları devam edecek”

“Bitkisel ve hayvansal üretimdeki maliyet sorununu çözmeden ve üretimi artırmadan gıda ürünlerindeki enflasyonu çözmek mümkün değildir. Bu sorun çözülmediği takdirde üreticilerimiz az kazandığı için üretimden vazgeçecek, tüketicilerimiz ise daha pahalıya ürün tüketecektir. Maliyetlerin düşürülmesi için üreticilerimiz tarımsal üretimde kullanılan tüm girdilere makul fiyatlardan ulaşmak zorundadır.

Merkez Bankası yayınladığı raporda başta sebze ve meyve olmak üzere gıda fiyatlarında artışın süreceğini belirtiyor. Gıda fiyatları artışlarında en önemli etken olan üretici maliyetleri ürün arzını olumsuz yönde etkiliyor. Gıda ürünlerine karşı artan iç ve dış talebin karşılanıp piyasanın istikrar bulması, fiyat seviyesinin korunması arz sorununun çözümüne bağlıdır.”

GİRDİ FİYATLARI

28 Temmuz

2022

27 Haziran

 2023

31 Temmuz 2023

Haziran

 2023-

Temmuz 2023

Değişim (%)

Temmuz 2023-

Temmuz 2022

Değişim (%)

Gübreler (TL/Ton)

A.Sülfat %21

7.250

5.795

                             6.350

9,6

-12,4

A.Nitrat %26

7.300

7.498

                             8.526

13,7

16,8

ÜRE

13.500

10.318

                          13.723

33,0

1,7

DAP

17.200

15.321

                          17.915

16,9

4,2

20.20.0

11.150

10.553

                          11.982

13,5

7,5

Mazot (TL/Litre)

24,61

24,28

36,89

51,9

49,9

Yemler

Besi yemi (TL/ton)

6.259

7.832

7.982

1,9

27,5

Süt yemi (TL/ton)

6.858

8.378

8.578

2,4

25,1

Zirai ilaçlar

Deltametrin EC 25g/L)

400

470

500

6,4

25,0

Elektrik (krş/kwh)

207,95

 213,99

214,33

0,2

3,1

  

Seçilmiş Ürünlerde Temmuz Ayı Üretici, Hal, Pazar ve Market Fiyatları (TL/kg)

Fiyat (TL/kg)

Fiyat Farkı (Yüzde)

ÜRÜNLER

Üretici

Hal

Pazar

Market

Hal/

Üretici

Pazar/

Üretici

Market/

Üretici

Elma

5,00

16,00

19,45

24,53

220,0

289,0

390,7

Kuru Üzüm

25,00

80,00

92,15

220,0

268,6

Havuç

10,00

14,38

22,45

31,97

43,8

124,5

219,7

Maydanoz (adet)

2,66

3,28

5,60

7,95

23,3

110,3

198,5

Marul (adet)

7,17

13,50

15,40

20,93

88,4

114,9

192,1

Kuru İncir

55,00

130,00

156,97

136,4

185,4

Limon

7,00

12,06

15,60

19,94

72,3

122,9

184,9

Kuru Soğan

6,50

14,67

15,60

18,38

125,6

140,0

182,8

Domates

8,50

15,38

18,80

22,86

80,9

121,2

168,9

Kırmızı Mercimek

15,43

24,00

27,50

40,24

55,5

78,2

160,8

Yeşil Soğan (Demet)

6,50

12,00

15,00

16,27

84,6

130,8

150,3

Salatalık

7,75

9,44

14,80

18,74

21,8

91,0

141,8

Nohut

19,75

33,00

35,00

45,18

67,1

77,2

128,8

Kuru Fasulye

24,00

35,00

45,00

53,85

45,8

87,5

124,4

Sivri Biber

15,75

26,63

29,10

35,14

69,0

84,8

123,1

Patlıcan

10,83

14,25

18,60

22,50

31,5

71,7

107,7

Patates

9,58

13,92

15,00

18,22

45,3

56,6

90,2

Kabak

10,25

11,38

15,80

19,03

11,0

54,1

85,7

Pirinç

23,70

35,00

36,50

42,81

47,7

54,0

80,6

Şeftali

19,50

24,50

28,75

33,61

25,6

47,4

72,4

Kuzu Eti

208,38

356,69

71,2

Karpuz

6,06

7,25

9,10

10,37

19,6

50,2

71,0

Yeşil Mercimek

23,57

26,00

39,50

40,10

10,3

67,6

70,1

Yeşil Fasulye

24,17

27,17

40,10

40,31

12,4

65,9

66,8

Fındık (iç)

130,00

180,00

214,15

38,5

64,7

Antep Fıstığı

230,00

350,00

349,95

52,2

52,2

Dana Eti

232,29

348,35

50,0

Yumurta

2,21

2,81

3,15

27,3

42,5

Kuru Kayısı

140,00

150,00

Kütahya'da deprem! Kütahya'da deprem!

181,96

7,1

30,0

Zeytinyağı

159,68

166,10

4,0

Beyaz peynir

158,44

Kaşar peyniri

198,43

Yoğurt

35,72

Tereyağı

209,77

Mısırözü yağı

53,82

Ayçiçek yağı

46,16

Tavuk Eti

63,03

Toz şeker

29,74

Not: Hal, pazar ve market verileri Ankara, İzmir, İstanbul, Mersin, Antalya ve Bursa illerinden derlenen ortalama fiyatlardır. Üretici fiyatları ise ürünlere göre önemli üretim merkezlerinden derlenmektedir. Pirinç (Osmancık), kuru fasulye, nohut, kırmızı ve yeşil mercimek için belirtilen hal fiyatları toptan satış fiyatlarıdır. Dana eti, kuzu eti, Antep fıstığı ve fındık fiyatı serbest piyasa fiyatıdır. Yumurta üretici fiyatları Başmakçı ve Kaytaş verilerinin ortalaması alınarak derlenmektedir. Yumurta fiyatları aylık ortalama fiyat şeklinde alınmıştır. 

 

MARKET

Ay Sonu Market Fiyatı (TL/kg)

Değişim (Yüzde)

ÜRÜNLER

4 Temmuz 2023

28 Temmuz 2023

4 Temmuz /

28 Temmuz 2023

Sivri Biber

22,40

35,14

56,9

Maydanoz (adet)

6,20

7,95

28,1

Marul (adet)

16,89

20,93

23,9

Karpuz

8,54

10,37

21,3

Yeşil Fasulye

33,99

40,31

18,6

Yumurta

2,70

3,15

16,7

Elma

21,92

24,53

11,9

Zeytinyağı

151,93

166,10

9,3

Domates

20,98

22,86

8,9

Yeşil Soğan (Demet)

15,17

16,27

7,2

Salatalık

17,71

18,74

5,8

Kuru Üzüm

89,44

92,15

3,0

Toz şeker

29,03

29,74

2,4

Kuzu Eti

348,28

356,69

2,4

Patates

17,85

18,22

2,1

Dana Eti

343,05

348,35

1,5

Beyaz peynir

156,03

158,44

1,5

Ayçiçek yağı

45,66

46,16

1,1

Yoğurt

35,68

35,72

0,1

Tereyağı

209,88

209,77

-0,1

Limon

20,18

19,94

-1,1

Kaşar peyniri

200,76

198,43

-1,2

Kabak

19,51

19,03

-2,4

Antep Fıstığı

359,95

349,95

-2,8

Kuru Fasulye

55,54

53,85

-3,0

Tavuk Eti

65,26

63,03

-3,4

Kuru Soğan

19,26

18,38

-4,6

Fındık (iç)

225,96

214,15

-5,2

Nohut

49,04

45,18

-7,9

Mısırözü yağı

58,70

53,82

-8,3

Patlıcan

24,58

22,50

-8,5

Kırmızı Mercimek

44,84

40,24

-10,3

Kuru Kayısı

204,67

181,96

-11,1

Kuru İncir

177,24

156,97

-11,4

Pirinç

48,68

42,81

-12,1

Havuç

36,51

31,97

-12,4

Yeşil Mercimek

48,20

40,10

-16,8

    

ÜRETİCİ

Ay Sonu Üretici Fiyatı (TL/kg)

Değişim (Yüzde)

ÜRÜNLER

4 Temmuz 2023

28 Temmuz 2023

4 Temmuz /

28 Temmuz 2023

Karpuz

2,75

6,06

120,4

Yeşil Fasulye

12,50

24,17

93,3

Patlıcan

6,90

10,83

57,0

Kabak

7,00

10,25

46,4

Sivri Biber

10,90

15,75

44,5

Zeytinyağı

117,62

159,68

35,8

Maydanoz (adet)

1,99

2,66

34,1

Yeşil Mercimek

18,20

23,57

29,5

Yumurta

1,74

2,21

27,0

Salatalık

6,35

7,75

22,0

Antep Fıstığı

195,00

230,00

17,9

Kuru Kayısı

120,00

140,00

16,7

Kırmızı Mercimek

14,78

15,43

4,4

Dana Karkas

228,26

232,29

1,8

Kuzu Karkas

207,63

208,38

0,4

Kuru Soğan

6,50

6,50

0,0

Limon

7,00

7,00

0,0

Elma

5,00

5,00

0,0

Kuru Fasulye

24,00

24,00

0,0

Nohut

19,75

19,75

0,0

Pirinç

23,70

23,70

0,0

Kuru Üzüm

25,00

25,00

0,0

Kuru İncir

55,00

55,00

0,0

Fındık (iç)

130,00

130,00

0,0

Patates

10,00

9,58

-4,2

Havuç

11,00

10,00

-9,1

Marul (adet)

7,96

7,17

-10,0

Domates

11,30

8,50

-24,8

Yeşil Soğan (Demet)

10,75

6,50

-39,5