Büyüklerinin sahura kalktığını gören ve iftar neşesini yaşamak isteyen çocuklar, gelişim çağında oldukları için tam gün oruç tutmakta zorlanabiliyor. Hem sağlık açısından hem de dini sorumluluk yaşına henüz girmedikleri için onlara özel bir yöntem uygulanıyor. Halk arasında tekne orucu olarak bilinen bu gelenek, aslında kelime kökeni ve hikayesiyle oldukça derin bir anlam taşıyor. Diyanet İşleri Başkanlığı kaynaklarında da çocukların ibadete alıştırılması için bir oyun ve alıştırma süreci olarak görülen bu durum, pedegojik açıdan da destekleniyor. İşte tekne orucuna dair tüm bilinmesi gerekenler
TEKNE ORUCU NEDİR? ADI NEREDEN GELİYOR?
Tekne orucu, henüz oruç tutmakla yükümlü olmayan, ergenlik çağına girmemiş çocukların günün sadece belirli bir bölümünde aç kalarak oruca alıştırılmasıdır. Ancak bu ismin kökeni sanılanın aksine deniz taşıtı olan 'tekne'den gelmiyor.
Kelimenin aslı Arapça 'tenkiye'dir. Tenkiye, 'kimliklemek, kimlik kazandırmak' anlamına gelir. Eskiden çocuklara 'sen de artık büyüdün, bir kimliğin var' mesajı vermek için bu oruç tutturulurdu. Zamanla dilimizdeki ses değişimleriyle 'tenkiye' kelimesi 'tekne'ye dönüştü.
Bir diğer rivayete göre ise eskiden tam gün oruç tutamayan yaşlılar ve çocuklar, mutfaklardaki büyük 'ekmek teknelerinin' arkasına saklanıp karınlarını doyurur, sonra oruca devam ederlermiş. Bu duruma şaka yollu 'tekne orucu' denildiği de halk arasında anlatılan hikayelerden biridir.
TEKNE ORUCU NASIL TUTULUR, SAAT KAÇA KADAR SÜRER?
Tekne orucunda sert kurallar veya kesin saatler bulunmaz. Temel amaç çocuğun iradesini güçlendirmek ve ona 'ben de başardım' duygusunu tattırmaktır.
Genel kabul gören uygulamaya göre; çocuklar gece sahura aileleriyle birlikte kalkar. Sahur yemeğini yedikten sonra niyet eder ve uyurlar. Sabah kalktıklarında ise öğle ezanına kadar (saat 12.00 - 13.00 civarı) hiçbir şey yiyip içmezler. Öğle ezanı okunduğunda onlar için iftar vakti gelmiş sayılır ve oruçlarını açarlar. Bazı yörelerde bu süre ikindi vaktine kadar da uzayabilir. Böylece çocuk hem sahur heyecanını hem de iftar sevincini yaşamış olur.
TEKNE ORUCU CAİZ Mİ? DİYANET NE DİYOR?
Vatandaşların en çok merak ettiği konulardan biri de bu uygulamanın dini boyutu. Diyanet kaynaklarına göre, ergenlik çağına girmemiş çocuklar için oruç farz değildir. Dolayısıyla tekne orucu, farz bir ibadet değil, güzel bir gelenek ve eğitim yöntemidir.
Dinen caiz olan bu uygulama, çocuğun sağlığına zarar vermediği sürece tavsiye edilir. İslam alimleri, çocukların ibadeti sevmesi, açın halinden anlaması ve sabretmeyi öğrenmesi için bu tür alıştırmaların yararlı olduğunu belirtir.
ÇOCUKLARA ORUÇ KAÇ YAŞINDA FARZ OLUR?
İslam dinine göre oruç ibadeti, kişinin ergenlik çağına girmesiyle (baliğ olmasıyla) farz hale gelir. Bu da ortalama 10-15 yaş aralığına denk düşer. Kız çocuklarında regl (adet) görme, erkek çocuklarında ise rüyalanma gibi fiziksel belirtiler ergenliğin başlangıcı kabul edilir.
Henüz bu çağa girmemiş (12-13 yaş altı) çocukların orucunu bozması günah değildir. Tekne orucu tutan bir çocuk acıktığında veya susadığında zorlanmadan yemek yiyebilir. Bu süreçte ebeveynlerin baskıcı değil, teşvik edici olması uzmanlarca önerilir.
