Müslümanların vefat eden din kardeşlerine karşı en temel son görevlerinden biri olan cenaze namazının kılınış şekli, rükünleri ve şartları büyük önem taşıyor. Rükû ve secdesi bulunmayan bu özel ibadetin usulüne uygun yerine getirilmesi için niyetin nasıl edileceği ve hangi duaların okunacağı sıklıkla araştırılan konuların başında geliyor. Peki, cenaze namazı nasıl kılınır, kaç rekattır ve cenaze namazına nasıl niyet edilir? İşte konuya dair tüm ayrıntılar...
İslamiyet'te ebedi hayata intikal eden bir kişi için geride kalanların omuzlarına yüklenen en büyük dini sorumluluk, merhumu dualarla uğurlamaktır. Farz-ı kifaye hükmündeki bu ibadeti hakkıyla eda etmek isteyen inananlar, namazın kaç tekbirle kılındığını, abdest ve taharet gibi ön şartları titizlikle uygulamaya çalışıyor. İçerisinde secde ve rükû barındırmayan, sadece kıyam halinde tekbirlerle eda edilen bu veda namazının adım adım kılınış rehberini haberimizde derledik.
CENAZE NAMAZI KAÇ REKATTIR, NASIL KILINIR?
Bilinen günlük vakit namazlarından oldukça farklı bir yapıya sahip olan cenaze namazında rükû veya secdeye gidilmez. İbadetin temel direkleri (rükünleri) yalnızca ayakta durmak (kıyam) ve tekbir getirmekten ibarettir. İftitâh olarak bilinen başlangıç tekbiriyle beraber toplamda dört tekbir alınarak kılınır. Sünnetleri arasında ise Allah'ı yüceltmek, Peygamber Efendimize (s.a.s.) salavat okumak ve hem merhum/merhume için hem de tüm İslam alemi için bağışlanma dilemek yer alır. Dört tekbirin sonunda selam verilerek ibadet sonlandırılır.
CENAZE NAMAZINDA HANGİ DUALAR OKUNUR? CENAZE NAMAZINDA NASIL NİYET EDİLİR?
Bu ibadeti yerine getirmek isteyen cemaat, vefat eden kişinin karşısında ve kıble yönünde saf tutarak kalben niyetini yapar. Ardından namaz şu adımlarla kılınır:
-
İmam ve cemaat birinci tekbiri alıp ellerini bağlar. Bu esnada içinden "Sübhâneke" duası okunur. Ancak günlük namazlardan farklı olarak bu duaya "ve celle senâük" cümlesi de eklenir.
-
Eller yana salınmadan ikinci tekbir getirilir. Bu aşamada "Salli-Bârik" duaları okunur.
-
Yine eller kaldırılmaksızın üçüncü tekbir alınır. Cenaze duasını ezbere bilenler bu duayı okurken, bilmeyen cemaat dua niyetine içinden "Fâtiha" sûresini veya bildiği farklı duaları zikredebilir.
-
Dördüncü ve son tekbirin alınmasıyla birlikte önce sağ omuza, sonra sol omuza selam verilerek namaz bitirilir.
CENAZE NAMAZININ ŞARTLARI NELERDİR?
Cenaze namazı için de vakit namazlarında aranan temel kurallar geçerlidir. Kişinin abdestli olması, kıbleye dönmesi ve avret mahallerini İslami ölçülere göre örtmesi gerekir. Ayrıca vefat eden kişinin Müslüman olması, İslami usullere göre yıkanarak kefenlenmesi ve cemaatin önünde (musallada) bulunması şarttır. Canlı doğup sonradan vefat eden bebekler için de yıkama işlemi yapılıp cenaze namazı kılınır.
Mezhepler arası içtihat farklılıkları cenazenin beden bütünlüğü konusunda şöyledir:
-
Hanefî ve Mâlikî Mezhebi: Namazın kılınabilmesi için cenazenin bedeninin tamamının, yarıdan fazlasının veya en azından başıyla beraber bedeninin yarısının mevcut olması gerekir.
-
Şâfiî Mezhebi: Vefat edenin sadece tek bir uzvu bulunsa dahi namazı kılınır. Geçmişte sadece eli bulunan bir sahabinin namazının kılındığı bilinmektedir.
CENAZE NAMAZININ DİNİ HÜKMÜ: FARZ-I KİFÂYE NEDİR?
İslam hukuku açısından bu ibadet "farz-ı kifâye" kategorisindedir. Yani toplum içinden bir kişinin (kadın ya da erkek fark etmeksizin) bu namazı kılması, diğer tüm Müslümanların üzerinden bu sorumluluğu kaldırır. Kur'an-ı Kerim'de Tebük seferinden kaçan münafıklar için inen şu ayet, bu ibadetin farziyetine delil kabul edilir:
"Onlardan ölen hiçbirinin (cenaze) namazını kılma ve kabrinin başında durma. Çünkü onlar Allah’ı ve Resûlü’nü inkâr ettiler ve fasık olarak öldüler." (Tevbe, 9/84).
Aynı şekilde Peygamber Efendimiz (s.a.s.) de bir hadis-i şerifinde bu görevi şöyle emretmiştir:
"Bir din kardeşiniz vefat etmiştir. Kalkın, onun cenaze namazını kılın." (Müslim, Cenâiz, 66)
GIYABİ CENAZE NAMAZI NASIL KILINIR?
Normal şartlarda cenazenin cemaat önünde hazır bulunması esas alınsa da, ulaşılamayan veya başka bir yerde defnedilen kişiler için Diyanet İşleri Başkanlığı'nın da belirttiği üzere gıyabi cenaze namazı kılınabilir. Bu uygulamanın dayanağı Peygamber Efendimizin hayatındaki bir hadiseye dayanır. Resûlullah (s.a.s.), Habeş Kralı Necâşî'nin vefatını ashabına duyurmuş, sonrasında cemaatin önüne geçerek onun adına gıyabi namaz kıldırmıştır. Olayın şahitlerinden Câbir b. Abdullah (r.a.) durumu şu sözlerle aktarır:
"Resûlullah (s.a.s.), Necâşî'nin (gıyabında) cenaze namazını kıldırdı. Ben de ikinci yahut üçüncü saftaydım." (Buhârî, Cenâiz, 54)